Logo

To προοίμιο (στ. 1-7) Η ικεσία του Χρύση (στ. 1-53)


Α. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
Επιδιώκεται οι μαθητές:

  • Να επαναλάβουν, αφού το έχουν ήδη διδαχθεί, το προοίμιο της Οδύσσειας και να κατανοήσουν καλύτερα τον τύπο του προοιμίου ενός επικού ποιήματος.
  • Να γνωρίσουν το θέμα και το περιεχόμενο της Ιλιάδας, την απώτερη αιτία-αρχη του έπους και τους πρωταγωνιστές του.
  • Να συζητήσουν και να αξιολογήσουν τον τρόπο με τον οποίο ο ποιητής μεταπλάθει τον τρωικό μύθο σε επικό ποίημα με αφορμή την μῆνιν του Αχιλλέα.
  • Να διαπιστώσουν ότι οι ομηρικοί θεοί, προσωποποιημένοι και με ανθρώπινες ιδιότητες (ανθρωπομορφισμός), επεμβαίνουν και επηρεάζουν τις εξελίξεις.
  • Να επισημάνουν στοιχεία επικής αφηγηματικής τεχνικής (προοικονομία, κύκλος, θαυμαστό κτλ.).

Περιληπτική απόδοση
Ο ποιητής καλεί τη Μούσα να διηγηθεί τον θυμό του Αχιλλέα έπειτα από τη φιλονικία του με τον Αγαμέμνονα, που προκάλεσε πολλά δεινά στους Έλληνες και έγινε αιτία να σκοτωθούν πολλοί ήρωες, σύμφωνα και με το θέλημα του Δία. Υπεύθυνος για τη διαμάχη Αχιλλέα-Αγαμέμνονα ήταν ο Απόλλωνας, που οργίστηκε με τον Αγαμέμνονα, επειδή πρόσβαλε τον ιερέα του Χρύση, ο οποίος, ερχόμενος με λύτρα στο στρατόπε­δο των Ελλήνων, παρακάλεσε να του επιστραφεί η αιχμάλωτη κόρη του Χρυσηίδα. Ο Αγαμέμνονας όμως μιλώντας προσβλητικά αρνήθηκε και απέπεμψε με απειλές το Χρύση. Εκείνος προσευχήθηκε στη συνέχεια στον Απόλλωνα να τιμωρήσει τους Έλληνες. Ο θεός εισάκουσε την προσευχή του και έστειλε λοιμό στο στρατόπεδο των Ελλήνων, που αποδεκάτιζε το στράτευμα.
Πραγματολογικά στοιχεία
Ψάλλε, θεά (στ. 1): η θεά στην οποία γίνεται επίκληση στην αρχή του προοιμίου είναι η Μούσα της επικής ποίησης, η Καλλιόπη. Ήταν η πρώτη και η πιο σεβαστή από τις εννέα Μούσες, που ήταν κόρες του Δία και της Μνημοσύνης (θεάς της μνήμης). Ονομάζονταν και Πιερίδες, επειδή γεννήθηκαν στην Πιερία, και Ελικωνίδες, επειδή κατοικούσαν στο όρος Ελικώνα. Αρχηγός τους ήταν ο Απόλλωνας, που γι' αυτό ονομαζόταν μουσαγέτης (ηγέτηςτων Μουσών). Ήταν θεότητες ήπιες, που έφερνανστους ανθρώπους την παρηγοριά και την ομορφιά μέσα από τις τέχνες και την ηθική.
Αχιλλέας (στ. 1): γιος του Πηλέα (από εδώ και το πατρωνυμικό Πηλείδης) και της Νηρηίδας Θέτιδας. Ο πιο γενναίος από τους Έλληνες που έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο. Φιλονίκησε με τον Αγαμέμνονα και αποσύρθηκε από τις μάχες· επέστρεψε όμως για να εκδικηθεί τον θάνατο του φίλου του Πάτροκλου και σκότωσε τον Έκτορα. Ο ίδιος σκοτώθηκε από τον Πάρη, που με υπόδειξη του Απόλλωνα τον χτύπησε με βέλος στη φτέρνα, το μόνο τρωτό σημείο του.
Αχαιούς (στ. 2):εννοούνται οι Έλληνες που έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμοεκτός από την ονομασία Αχαιοί, με την ίδια σημασία, χρησιμοποιούνται στην Ιλιάδα και τα Αργείοι και Δαναοί.
Άδης (στ. 3): ο θεός του Κάτω Κόσμου (συναντάμε και το όνομα Πλούτωνας). Το όνομά του όμως δήλωνε και τον Κάτω Κόσμο, τον σκοτεινό και μελαγχολικό τόπο όπου συγκεντρώνονταν οι ψυχές των νεκρών και όπου ο ίδιος βασίλευε. Μ' αυτή τη δεύτερη σημασία (Κάτω Κόσμος) χρησιμοποιείται εδώ η λέξη.
Απόλλων (στ. 9):γιος του Δία και της Λητώς, αδερφός της Άρτεμης, θεός του φω­τός, της αρμονίας, της μουσικής και της μαντικής. Στο μαντείο των Δελφών, μέσω των χρησμών της Πυθίας, αποκάλυπτε στους ανθρώπους τις βουλές του Δία. Ο Απόλλωνας ήταν ο σημαντικότερος προστάτης θεός της Τροίας.
Πρίαμος (στ. 1 8): ο τελευταίος βασιλιάς της Τροίας. Στο διάστημα της βασιλείας του το βασίλειο της Τροίας έγινε μεγάλο και δυνατό. Από την Εκάβη και άλλες πολλές γυναίκες απέκτησε συνολικά πενήντα γιους και πενήντα θυγατέρες. Από τα πιο γνωστά παιδιά του είναι ο Έκτορας, ο Πάρης, ο Δηίφοβος, ο Έλενος, η Κασσάνδρα και η Πολυξένη. Τον Πρίαμο σκότωσε ο Νεοπτόλεμος μπροστά στον βωμό του Έρκειου Δία, στον οποίο είχε καταφύγει.
Στοιχεία δομής
Οι στίχοι 1 -7 αποτελούν το προοίμιο της Ιλιάδας, δηλαδή τον πρόλογο, την εισαγωγή του έπους. Το προοίμιο αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό κάθε επικού ποιήματος και αποτελείται από τρία μέρη:
-         Επίκληση στη Μούσα(ο ποιητής καλεί τη Μούσα να τον βοηθήσει να αφηγηθεί τα γεγονότα).
-         Διήγηση (η υπόθεση του έπους με πολύ λίγα λόγια).
-         Παράκληση(ο ποιητής ζητά από τη Μούσα να αρχίσει τη διήγησή της από κά­ποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή ή απ' όπου θέλει η ίδια.
Στο προοίμιο της Ιλιάδας βρίσκουμε τα δύο πρώτα μέρη:
Επίκληση: στ. 1.                    Διήγηση: στ. 2-5,
ενώ, μολονότι δίνεται η χρονική αφετηρία της αφήγησης στους στ. 6-7, δεν υπάρχει τυπικά η παράκληση.
Γενικά, οι εξεταζόμενοι στίχοι (Α 1 -53) θα μπορούσαν να χωριστούν στις ακόλουθες ενότητες:
1η ενότητα (στ. 1 -7):Το προοίμιο - Η επίκληση της Μούσας.
2η ενότητα (στ. 8-33): Η ικεσία του Χρύση και η άρνηση του Αγαμέμνονα.
3η ενότητα (στ. 34-43): Η προσευχή του Χρύση προς τον Απόλλωνα.
4η ενότητα (στ. 44-53): Ο Απόλλωνας στέλνει λοιμό στο στρατόπεδο των Αχαιών.
Στοιχεία υλικού πολιτισμού
γρήγορα καράβια στ 12) - κοίλα πλοία (στ. 27): ανάπτυξη της ναυπηγικής και της ναυσιπλοΐας. Τα πλοία μαζί με τις άμαξες ήταν τα βασικά μέσα συγκοινωνίας κατά την ομηρική εποχή. Τα πλοία ήδη από τη μινωική εποχή διακρίνονταν σε εμπορικά (φορτηγά) και πολεμικά.
Αντιλήψεις - αξίες - έθιμα - θεσμοί - κοινωνικοπολιτική οργάνωση
Η επίκληση στη Μούσα: η τυπική επίκληση στη Μούσα, που συναντάμε στο προοίμιο των επικών ποιημάτων, δεν αποτελεί απλώς τυπική υποχρέωση, αλλά υπαγορεύεται και από την πίστη των ανθρώπων της εποχής πως το έργο του ποιητή-αοιδού είναι θεόπνευστο και έχει λειτουργικό ρόλο. Δεν θα μπορούσε ο ποιητής να θυμάται όλα αυτά τα γεγονότα του μακρινού παρελθόντος που αφηγείται, με τόσες μάλιστα λεπτομέρειες, ή να γνωρίζει τι συμβαίνει στην κατοικία των θεών ή τι συζητήθηκε στο συμβούλιο τους, αν δεν είχε την υποστήριξη κάποιας θεϊκής δύναμης. Η δύναμη αυτή είναι η Μούσα (στην προκειμένη περίπτωση η Μούσα της επικής ποίησης) που ενέπνεε τον ποιητή ή τραγουδούσε με το στόμα του. Μπορεί βέβαια ο ποιητής να επικαλείται τη βοήθεια της Μούσας, αλλά και ο ίδιος έχει το χάρισμα να τραγουδά. Ο θεός, στην προκειμένη περίπτωση η Μούσα, έρχεται λοιπόν να βοηθήσει τον άνθρωπο να πραγματοποιήσει αυτό που ο ίδιος έχει την ικανότητα να κάνει.
Ανθρωπομορφισμός των θεών:οι ομηρικοί θεοί παρουσιάζονται με ανθρώπινες ιδιότητες και συμπεριφορές, όπως φαίνεται και από το παράδειγμα του Απόλλωνα, που οργίστηκε με τον Αγαμέμνονα.
Ο ρόλος των θεών - Η ευθύνη των ανθρώπων:Τόσο στην περίπτωση του Δία όσο και στην περίπτωση του Απόλλωνα γίνεται φανερό πως οι θεοί επεμβαίνουν στα ανθρώπινα πράγματα και επηρεάζουν τις εξελίξεις. Έτσι πολλοί Αχαιοί ήρωες βρήκαν τον θάνατο ως αποτέλεσμα της οργής του Αχιλλέα για τον Αγαμέμνονα, σύμφωνα όμως το θέλημα του Δία, ο οποίος είχε υποσχεθεί στη Θέτιδα να δώσει νίκες στους Τρώες, ώστε οι Αχαιοί να εκτιμήσουν την αξία του Αχιλλέα, μετά την αποχώρησή του από το πεδίο των μαχών, και να τον αποζητήσουν.' Έτσι, οι ήρωες που βρίσκουν τον θάνατο εμφανίζονται ανεύθυνοι για τον χαμό τους, σ' αντίθεση με τους συντρόφους του Οδυσσέα, που, όπως αναφέρεται ρητά στο προοίμιο της Οδύσσειας, χάθηκαν από τα δικά τους μεγάλα σφάλματα. Επίσης, πίσω από τη διαμάχη Αχιλλέα-Αγαμέμνονα, που είχε ολέθριες συνέπειες για τους Αχαιούς, βρίσκεται πάλι ένας θεός, ο Απόλλωνας, ο οποίος οργί­στηκε με τον Αγαμέμνονα εξαιτίας της υβριστικής του συμπεριφοράς προς τον ιερέα του Χρύση. Και πάλι εδώ η ευθύνη χρεώνεται σε κάποιον θεό. Ωστόσο, μολονότι η θεϊκή θέληση παρουσιάζεται κυρίαρχη, οι άνθρωποι δεν είναι άβουλα όργανα των θεών. Μπορεί η ανθρώπινη ευθύνη να μην προβάλλεται τόσο έντονα, όπως στην Οδύσσεια, αλλά η ευθύνη βαραίνει και τους ανθρώπους. Οι Αχαιοί ήρωες χάνονται, γιατί αυτό είναι το θέλημα του Δία, όμως και οι ίδιοι δεν είναι εντελώς ανεύθυνοι: δεν τόλμησαν να αντιταχθούν, ή έστω να διαμαρτυρηθούν στον Αγαμέμνονα, παρότι ήταν αντίθετοι με την απόφασή του να πάρει τη Βρισηίδα από τον Αχιλλέα, όπως θα δούμε παρακάτω. Η διαμάχη Αχιλλέα-Αγαμέμνονα με τις ολέθριες συνέπειές της δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της επέμβασης του Απόλλωνα- συνδέεται στενά και με την ιδιοσυ­γκρασία των δύο ανδρών: η αλαζονική, υβριστική συμπεριφορά του Αγαμέμνονα απέναντι στον Χρύση θα προκαλέσει τη θεϊκή επέμβαση, που θα οδηγήσει στη σύγκρουση Αχιλλέα-Αγαμέμνονα- στην έκταση επίσης της σύγκρουσης και στις φοβερές συνέπειές της θα συμβάλουν πάλι η αυταρχική, αλαζονική στάση του Αγαμέμνονα απέναντι στον Αχιλλέα αλλά και η τυφλή οργή και το πληγωμένο φιλότιμο του δεύτερου.
Από την άλλη μεριά οι Αχαιοί στρατιώτες, που αποδεκατίζονται από τον λοιμό που προκάλεσε ο Απόλλωνας, εμφανίζονται να πληρώνουν με τη ζωή τους την ύβρη του αρχιστράτηγού τους- όμως οι ίδιοι δεν είναι εντελώς ανεύθυνοι, καθώς δεν βρήκαν τη δύναμη να αντιταχθούν στην άρνηση του Αγαμέμνονα να παραδώσει τη Χρυσηίδα στον πατέρα της, παρά το γεγονός πως οι ίδιοι έκριναν σωστό να γίνει δεκτό το αίτημα του γέροντα ικέτη (στ. 22-23).
Το ηθικό σχήμα άτη - ύβρη - νέμεση - τίση:Στο περιστατικό με τον Χρύση και τη στάση του Αγαμέμνονα απέναντι στον ικέτη-ιερέα του Απόλλωνα έχουμε το ηθικό σχήμα άτη - ύβρη - νέμεση - τίση, που συναντάμε και στην τραγική ποίηση.
Η άτη είναι η τύφλωση του νου που οδηγεί τον άνθρωπο στην ύβρη (αλαζονική συμπεριφορά, που ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια, το μέτρο)- αυτή με τη σειρά της επισείει τη νέμεση, την οργή των θεών, που έχει αποτέλεσμα την τίση, την τιμωρία δηλαδή του υβριστή.
Η εξουσία του Αγαμέμνονα: Ο Αγαμέμνονας είναι φανερό πως έχει την αρχηγία ολόκληρου του στρατεύματος (άρχων των ανδρών, στ. 7). Αυτό σημαίνει πως υπό την εξουσία του βρίσκονται όχι μόνο οι απλοί στρατιώτες και οι διάφοροι αξιωματούχοι, αλλά και οι άλλοι βασιλιάδες που συμμετείχαν στην Τρωική εκστρατεία με τα στρατεύματά τους (π.χ. Νέστορας βασιλιάς της Πύλου, Διομήδης -» βασιλιάς του Αργούς, Οδυσσέας- βασιλιάς της Ιθάκης, κ.λπ.). Το γεγονός πως ο Χρύσης διατυπώνει το αίτημά του απευθυνόμενος αρχικά σε όλο το στράτευμα (Ω, γενναιόκαρδοι Αχαιοί, στ. 1 7) μας δίνει την εντύπωση ότι έχουμε να κάνουμε με μια γενική συνέλευση του στρατού. Το γεγονός επίσης πως το στράτευμα φωνάζοντας δυνατά ζητά να γίνει δεκτό το αίτημα του Χρύση δείχνει πως η συνέλευση μπορούσε να εκφράσει τη γνώμη της ή να ψηφίσει διά βοής για σημαντικά ζητήματα. Ωστόσο είναι φανερό πως ο ρόλος της ήταν περιορισμένος και δεν είχε ουσιαστική δύναμη, αφού την τελική απόφαση έπαιρνε ο αρχιστράτηγος, χωρίς καθόλου να δεσμεύεται από την απόφαση της συνέλευσης. Έτσι, βλέπουμε τον Αγαμέμνονα, παρά την ομόφωνη απόφαση του στρατεύματος να επιστραφεί η Χρυσηίδα στον πατέρα της, να αρνείται την ικανοποίηση του αιτήματος του γέροντα ικέτη, αδιαφορώντας εντελώς για την αντίθετη άποψη των υπόλοιπων αρχηγών. Η απόφαση μάλιστα του αρχιστράτηγου ήταν δεσμευτική για όλο το στράτευμα, όπως φαίνεται από το γεγονός πως, παρά την αντίθετη στάση του στο αίτημα του Χρύση, δεν υπάρχει καμία απολύτως διαμαρτυρία ή αντίδραση.
Το συμπέρασμα στο οποίο οδηγούμαστε είναι πως βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου ο θεσμός της βασιλείας, με απόλυτη εξουσία, βρίσκεται στην ακμή του και πως, παρά την ύπαρξη κάποιας συνέλευσης ή συμβουλίου, τα πολιτικά αυτά σώματα είναι ακόμα τυπικά ή έχουν ρόλο συμβου­λευτικό, χωρίς ουσιαστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων.
Το λύτρα (λύτρα < λύω = ελευθερώνω): ο Χρύσης, όπως δείχνουν οι στ. 13, 21, 24 έχει έρθει στο στρατόπεδο των Αχαιών να ζητήσει ως ικέτης την επιστροφή της κόρης του, προσφέροντας συγχρόνως πλουσιοπάροχα λύτρα για την απελευθέρωσή της. Βρίσκουμε λοιπόν εδώ τη συνήθεια να εξαγοράζει κάποιος την ελευθερία κάποιου αιχμαλώτου ή και την ίδια τη ζωή του προσφέροντας λύτρα, συνήθεια που συναντάμε και σε νεότερες εποχές (π.χ. με τους αιχμαλώτους πειρατών) αλλά και στη σημερινή εποχή (π.χ. με τα θύματα απαγωγών).
Ο θεσμός της παλλακείας: Στην αρχαιότητα οι άνδρες εκτός από τη νόμιμη σύζυγο τους μπορούσαν να έχουν μια ή περισσότερες γυναίκες, που είχαν τον ρόλο επίσημης ερωμένης, οι οποίες ονομάζονταν παλλακίδες και ήταν είτε αιχμάλωτες πολέμου είτε αγορασμένες δούλες. Ωστόσο μόνο τα παιδιά της συζύγου ήταν νόμιμα, ενώ τα παιδιά που αποκτούσε ο άντρας με την παλλακίδα θεωρούνταν νόθα.
Ο ρόλος της παλλακίδας φαίνεται πως προοριζόταν και για την κόρη του Χρύση, όπως δείχνει ο στ. 32: και σύντροφον της κλίνης να την έχω.
Η ανταποδοτική σχέση ανθρώπων-θεών:Στην αρχαιότητα η σχέση ανθρώπων-θεών χαρακτηριζόταν από την έννοια της ανταπόδοσης, όπως γίνεται φανερό από την προσευχή του Χρύση, που ακολουθεί το σχήμα μιας τυπικής προσευχής της εποχής, στην οποία ο ιερέας υπενθυμίζει τις προσφορές του προς τον θεό Απόλλωνα και παρουσιάζει το αίτημά του ως ανταπόδοση αυτών των προσφορών. Μολονότι ο χριστιανισμός δεν δέχεται αυτή τη σχέση δοσοληψίας ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό, βρίσκουμε ακόμα και σήμερα κατάλοιπα αυτής της αντίληψης για τη σχέση του ανθρώπου με το θείο (π.χ. τα τάματα).
Η προσευχή: όταν ο Χρύσης προσεύχεται στον Απόλλωνα είναι εντελώς μόνος του· πέρα από το γεγονός πως δηλώνεται έτσι η συναισθηματική κατάστασή του, η απόλυτη μοναξιά του είναι επιπλέον δικαιολογημένη, καθώς η ώρα της προσευχής είναι συνήθως ώρα μοναξιάς και αυτοσυγκέντρωσης, αλλά και καθώς αυτό που πρόκειται να ζητήσει από τον θεό είναι κακό- σύμφωνα λοιπόν με τη λαϊκή πίστη πρέπει να ζητάμε το κακό των άλλων κρυφά, για να μην ακουστούμε και η δέησή μας εξουδετερωθεί με αντιδέηση.
Ο λειτουργικός ρόλος του Προοιμίου
Με το προοίμιο ο ποιητής:
- επικαλείται τη Μούσανα τον βοηθήσει στο δύσκολο έργο του
- δηλώνει επιγραμματικά το θέμα του έπους: ο θυμός του Αχιλλέα και οι συνέπειές του.
- μας δίνει τους βασικούς πρωταγωνιστές του έργου, προβάλλοντας ιδιαίτερα τον κεντρικό ήρωα - δίνει μια πρώτη ένδειξη για τον ρυθμιστικό ρόλο των θεώνκαι την ευθύνη των ανθρώπων μέσα στο έπος.
Το επεισόδιο με την ικεσία του Χρύση

  • Ο λόγος του Χρύση είναι ήπιος· ωστόσο οι λέξεις που χρησιμοποιεί είναι σοφά επιλεγμένες, ώστε να διαγράφουν την απειλητική μορφή του θεού Απόλλωνα και να δημιουργούν την αίσθηση μιας κρυφής απειλής. Έτσι το ρ. ευλαβούμαι στον στ. 21 έχει τη σημασία του «σέβομαι» αλλά και του «φοβάμαι», ενώ δεν είναι τυχαίος και ο χαρακτηρισμός του Απόλλωνα ως μακροβόλου τοξευτή (που πλήττει τα θύματά του με τα βέλη του από μακριά).
  • Στον ήπιο λόγο του Χρύση και την κρυφή απειλή αντιπαρατίθεται ο σκληρός λόγος του Αγαμέμνονα με τον προσβλητικό τόνο και την ανοιχτή απειλή.

vΈχει υποστηριχθεί η άποψη ότι το επεισόδιο με τον Χρύση παρουσιάζει αντιστοιχίες με το κεντρικό θέμα της Ιλιάδας:
ü  Ο Χρύσης όπως και ο Αχιλλέας αδικούνται από τον Αγαμέμνονα.
ü  Καθένας από τους αδικημένους επικαλείται ως τιμωρό κάποιον θεό, ο Χρύσης τον Απόλλωνα, ο Αχιλλέας τον Δία (με τη μεσολάβηση της Θέτιδας).
ü  Και οι δύο θεοί εισακούν την παράκληση. Ο Απόλλωνας στέλνει λοιμό στο στρατόπεδο των Αχαιών, ο Δίας δίνει νίκες στους Τρώες.
ü  Και στις δύο περιπτώσεις το στράτευμα δεν συμφωνούσε με τις αποφάσεις-ενέργειες του Αγαμέμνονα· ωστόσο δεν αντέδρασε ούτε διαμαρτυρήθηκε.
ü  Και τις δύο φορές ο Αγαμέμνονας στο τέλος μετανοεί και οι δύο αδικημένοι (Χρύσης - Αχιλλέας) ικανοποιούνται.
ü 
Ηθογράφηση προσώπων
Χρύσης: ο πόνος του για την αιχμαλωσία της κόρης του τον φέρνει ικέτη στο στρατόπεδο των Αχαιών. Είναι φανερή η προσπάθειά του να κερδίσει την εύνοια τους, ώστε να πετύχει την απελευθέρωση της κόρης του: έτσι, προσφέρει πλουσιοπάροχα λύτρα, απευθύνεται με κολακευτικούς χαρακτηρισμούς στους Αχαιούς (γένναιόκαρδοι Αχαιοί) κι εύχεται την επιτυχή έκβαση των στρατιωτικών τους επιχειρήσεων (γεγονός που υπογραμμίζει την τραγική του θέση, αφού η πατρίδα του ήταν σύμμαχος των Τρώων). Η όλη στάση του χαρακτηρίζεται από αξιο­πρέπεια και ευγένεια. Είναι φανερό επίσης πως έχει επίγνωση της αδύναμης θέσης του (ικέτης), αλλά συγχρόνως και συναίσθηση πως στο πλευρό του βρίσκεται ο θεός Απόλλωνας- από εδώ πηγάζει και η κρυφή απειλή του για τιμωρία από τον θεό, σε περίπτωση που το αίτημά του δεν γίνει δεκτό. Πληγωμένος από την προσβλητική συμπεριφορά του Αγαμέμνονα και πονώντας για την τύχη της αιχμάλωτης κόρης του, προσεύχεται στον θεό Απόλλωνα ζητώντας τη σκληρή τιμωρία των Αχαιών, με τη σιγουριά πως ο θεός είναι με το μέρος του.
Αγαμέμνονας:ο Αγαμέμνονας φέρεται προσβλητικά και περιφρονητικά απέναντι στον γέροντα ικέτη φτάνοντας στο σημείο να τον απειλήσει. Η στάση του αυτή δείχνει αλαζονεία κι αποτελεί ασέβεια όχι μόνο όσον αφορά την ιδιότητα του Χρύση ως ιερέα, αλλά και όσον αφορά την ιδιότητά του ως ικέτη, αφού οι ικέτες ήταν πρόσωπα σεβαστά, υπό την προστασία μάλιστα του Δία. Επίσης, φέρεται με σκληρότητα και απανθρωπιά, αφού όχι μόνο μένει ασυγκίνητος μπροστά στον πόνο του πατέρα-ικέτη, αλλά τον οξύνει διαγράφοντας με ωμότητα την τύχη της αιχμάλωτης κόρης του (στ. 30-32). Η απόφασή του να κρατήσει τη Χρυσηίδα, παρά την ικεσία του γέροντα πατέρα της και την αντίθετη γνώμη του στρατεύματος, δηλώνει άτομο εγωκεντρικό. Το γεγονός ότι αγνοεί επιδεικτικά τη γνώμη των υπόλοιπων Αχαιών δείχνει επίσης αλαζονεία και αυταρχικότητα. Τέλος, η προσβλητική, περιφρονητική στάση του Αγαμέμνονα απέναντι στον Χρύση, ο οποίος είναι ιερέας του θεού Απόλλωνα, αποτελεί προσβολή και του ίδιου του θεού (στον στ. 29 εξάλλου ο Αγαμέμνονας μιλάει περιφρονητικά για τα σύμβολα του θεού). Η αλα­ζονική και ασεβής αυτή στάση του Αγαμέμνονα αποτελεί ύβρη.
Στοιχεία τεχνικής

  • Ο πιο φυσικός και απλός τρόπος να αφηγηθεί κάποιος μια ιστορία είναι να παρουσιάσει τα γεγονότα σύμφωνα με τη χρονική τους σειρά. Αυτό εξάλλου τον τρόπο αφήγησης ακολουθούσαν οι επικοί ποιητές πριν και ύστερα από τον Όμηρο. Ο Όμηρος όμως πρωτοτύπησε: μας έκανε να δούμε την ιστορία του μακροχρόνιου Τρωικού πολέμου ξεκινώντας την αφήγησή του όχι από την αρχή, αλλά από κάποιο κρίσιμο σημείο, από ένα καίριο γεγονός, τον θυμό του Αχιλλέα και τις συνέπειές του. Όλη η μακροχρόνια σύγκρουση Ελλήνων-Τρώων παρουσιάζεται μέσα από το πρίσμα του παραπάνω γεγονότος.
  • Στο πρωτότυπο κείμενο η λέξη μήνις (= θυμός) βρίσκεται στην αρχή του πρώτου στίχου, δηλώνοντας πως αυτή αποτελεί το κεντρικό θέμα του ποιήματος, καθώς είναι το βασικό στοιχείο στην εξέλιξη της πλοκής και η απώτερη αιτία των δεινών των Αχαιών και των εξελίξεων που ακολουθούν. Τον υπόλοιπο στίχο καταλαμβάνει το όνομα του Αχιλλέα, του κεντρικού ήρωα. Το θέμα του ήρωα που θυμώνει και απομακρύνεται από τη μάχη με σοβαρές συνέπειες για τους συμπολεμιστές του είναι θέμα παραδοσιακό, γνωστό στην επική ποίηση.
  • Έντονα ρεαλιστική είναι η εικόνα του στίχου 4 με τα σώματα των νεκρών ηρώων να γίνονται βορά των σκύλων και των όρνιων. Με τον ρεαλισμό του στίχου αυτού ο ποιητής τονίζει ακόμα περισσότερο τις φοβερές συνέπειες του θυμού του Αχιλλέα: οι νεκροί ήταν τόσοι, που δεν προλάβαιναν τα σώματά τους να ταφούν, με αποτέλεσμα να κατασπαράζονται από σκυλιά και αρπακτικά πουλιά. Προκύπτει λοιπόν και ηθικό ζήτημα, καθώς η ταφή των νεκρών αποτελούσε ηθική υποχρέωση. Αν κάποιος νεκρός έμενε άταφος, η ψυχή του ήταν καταδικασμένη να περιπλανιέται άσκοπα, χωρίς να μπορεί να βρει γαλήνη.
  • Το προοίμιο ανοίγει (στ. 1) και κλείνει (στ. 7) με την αναφορά στον Αχιλλέα. Το σχήμα αυτό ονομάζεται κύκλος, και μ' αυτό ο ποιητής υπογραμμίζει τον πρωταγω­νιστικό ρόλο του συγκεκριμένου ήρωα.
  • Στον στ. 2 -και στους δύο επόμενους, στ. 3-4- έχουμε προειδοποίηση(ή προϊδεασμό) για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν ως συνέπεια του θυμού του Αχιλλέα. Ο ποιητής δηλαδή μας δίνει μια πολύ γενική κι αόριστη ιδέα για όσα πρόκειται να συμβούν, χωρίς άλλες λεπτομέρειες. θα λέγαμε πως είναι μια πρόγευση των όσων θα συμβούν.

(Η τεχνική αυτή είναι γνωστή με τον λατινικό όροinmediasres,κυριολεκτικά: «από τη μέση των πραγμάτων», ουσιαστικά «από το "κέντρο" του μύθου», δηλαδή από το γεγονός που αποτελεί την «καρδιά» της πλοκής- την ίδια τεχνική αφήγησης βρίσκουμε και στην Οδύσσεια).
Στη συγκεκριμένη ενότητα επίσης βρίσκουμε κι αρκε­τές αντιθέσεις:
ü  Ο ήπιος λόγος του Χρύση - Ο σκληρός προσβλητικός λόγος του Αγαμέμνονα.
ü  Οι κρυμμένες απειλές του ιερέα για θεϊκή τιμωρία - Οι φανερές απειλές του Αγαμέμνονα.
ü  Η γνώμη των Αχαιών να σεβαστούν τον γέροντα ιερέα και να δεχτούν το αίτημα του - Η άρνηση του Αγαμέμνονα
ü  Ο θόρυβος της θάλασσας - Ο βουβός πόνος του Χρύση (-> υπογραμμίζεται η μοναξιά του γέρο­ντα- ακόμα και η φύση δεν συμμετέχει στη θλίψη του).
ü  Η παρομοίωση του Απόλλωνα με τη νύχτα - Η συ­νηθισμένη λαμπρότητα του θεού, που είναι θεός του φωτός (-» τονίζεται η θυμωμένη και απειλητι­κή όψη του θεού, που εδώ μετατρέπεται σε θεό- τιμωρό).
vΣτους στ. 51-52 παρατηρείται κλιμάκωση στην εξέλιξη του λοιμού, που αντιστοιχεί και στην πραγματική πορεία του: η ασθένεια προσβάλλει πρώτα τα ζώα και μετά τους ανθρώπους. Από άλλη άποψη η κλιμάκωση προχωράει από τα πιο ασήμαντα (σκύλοι, μουλάρια) στα πιο σημαντικά (άνθρωποι).
Στο σημείο αυτό έχουμε τον λεγόμενο «νόμο των τριών»,τεχνική που συναντάμε και στα δημοτικά τραγούδια (π.χ. Αν είσαι φίλος διάβαινε, κι αν είσαι εχτρός μου φύγε, /κι αν είσαι ο Πικροχάροντας, άλλα παιδιά δεν έχω. - Ο Κωνσταντίνος ο μικρός, κι ο Αλέξης ο αντρειωμένος, / και το μικρό Βλαχόπουλο, ο καστροπολεμίτης).
v    Η εμφάνιση (επιφάνεια) και η δράση του θεού Απόλλωνα στους στ. 44-53 αποτελεί μπορούμε να το διακρίνουμε σε εκπληκτικό, όταν παρουσιάζει «θαυμαστό» στοιχείο. Το κάτι αξιοθαύμαστο, που ξαφνιάζει και προκαλεί έκπληξη, και «θαυμαστό» είναι στοιχείο που προκαλεί κατάπληξη και δέος κέτι που συναντάμε συχνά στα ομη­ρικά έπη.
v    Η χρήση ίου ευθύ λόγου (ικε­σία Χρύση, απάντηση Αγαμέμνονα, προσευχή Χρύση) προσδίδει δραματικότητα, ζωντάνια και αμεσότητα.
v    Τυπικά επίθετα: γρήγορα κα­ράβια (στ. 1 2), γενναιόκαρδοι Αχαιοί (στ. 1 7), μακροβόλον τοξευτήν Απόλλωνα (στ. 22), κοίλα πλοία (στ. 27), ηχερής θαλάσσης (στ. 35), αργυρότοξος (στ. 38).

 

 

Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου

  • Ποιο είναι το θέμα τηςΙλιάδας και πώς το οριοθετεί χρονικά ο ποιητής;
  • Ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές της ενότητας (άνθρωποι και θεοί) και ποιος είναι ο ρόλος τους (ολοφάνερος ή αφανής);
  • Στη σύγκρουση Αγαμέμνονα και Χρύση φαινομενικά νικητής αναδεικνύε­ται ο αρχιστράτηγος. Στην εμφάνιση όμως και στον λόγο του ιερέα λανθά­νουν κάποιοι υπαινιγμοί που μας προϊδεάζουν ότι η τελική επικράτηση θα εί­ναι δική του. Να επισημάνετε αυτά τα στοιχεία, που δίνονται υπαινικτικά από τον ποιητή.
  • Η προσευχή του Χρύση ακολουθεί το συνηθισμένο θρησκευτικό τυπικό της εποχής. Αφού επισημάνετε και απαριθμήσετε τα τυπικά στοιχεία της προ­σευχής, να τη συγκρίνετε με μια σημερινή (π.χ. την «Κυριακή προσευχή») και να σημειώσετε ομοιότητες και διαφορές.

Το θέμα της Ιλιάδας είναι ο θυμός του Αχιλλέα και οι συνέπειές του για τους Αχαιούς. 0 θυμός αυτός οριοθετείται χρονικά στους στίχους 6-7 (απ' ότ' εφιλονίκησαν κι εχωριστήκαν πρώτα / ο Ατρείδης, άρχων των ανδρών, και ο θείος Αχιλλέας)· δηλαδή ο θυμός του Αχιλλέα προκλήθηκε μετά τη φιλονικία του με τον Αγαμέμνονα, τον αρχιστράτηγο των Αχαιών.
Πρωταγωνιστές στη συγκεκριμένη ενότητα, από την πλευρά των ανθρώπων, είναι: ο Αχιλλέας (δεν πρωταγωνιστεί στη συγκεκριμένη ενότητα, αναφέρεται όμως ως το κεντρικό πρόσωπο του έπους), ο Αγαμέμνονας και ο Χρύσης, ενώ, από την πλευρά των θεών, ο Δίας και ο Απόλλωνας.
0 θυμός του Αχιλλέα, έπειτα από τη διαμάχη του με τον Αγαμέμνονα, θα γίνει αι­τία πολλών δεινών στο στρατόπεδο των Αχαιών.
Η άρνηση του Αγαμέμνονα να επιστρέψει στον Χρύση, ιερέα του Απόλλωνα, την αιχμάλωτη κόρη του θα επισύρει την οργή του θεού, που έπειτα και από παράκληση του Χρύση θα τιμωρήσει τον αρχιστράτηγο των Ελλήνων, προκαλώντας λοιμό στο αχαϊκό στρατόπεδο. Το γεγονός αυτό θα οδηγήσει στη συνέχεια και στη σύγκρουση Αχιλλέα-Αγαμέμνονα.
Ο Χρύσης με την προσευχή του προς τον Απόλλωνα, μετά την άρνηση του Αγαμέ­μνονα να του παραδώσει την κόρη του, θα οδηγήσει στην επέμβαση του θεού Απόλ­λωνα, με ολέθριες συνέπειες για το στρατόπεδο των Αχαιών.
Ο ρόλος του Δία είναι αφανής· ωστόσο ο θάνατος τόσων Αχαιών ως συνέπεια του θυμού του Αχιλλέα είναι σύμφωνος με το θέλημά του- καθώς ο θεός έχει δώσει την υπόσχεσή του στη Θέτιδα, μητέρα του Αχιλλέα, να δώσει νίκες στους Τρώες, ώστε να αναγνωρίσουν οι Αχαιοί την αξία του γιου της και αυτός να τιμηθεί.
Ο Απόλλωνας, από την άλλη, είναι υπεύθυνος για τη φιλονικία μεταξύ Αχιλλέα και Αγαμέμνονα, αφού αυτός προκάλεσε τον λοιμό στο αχαϊκό στρατόπεδο, προκειμέ­νου να τιμωρήσει τον Αγαμέμνονα που πρόσβαλε τον ιερέα του Χρύση. Ο λοιμός αυ­τός θα οδηγήσει στην πορεία στη σύγκρουση των δύο ανδρών.
Παρά τον ήπιο τόνο του λόγου του Χρύση, μέσα ο' αυτόν μπορεί κανείς να διακρίνει κάποια κρυφή απειλή για θεϊκή τιμωρία, σε περίπτωση που δεν ικανοποιηθεί το αίτημά του. Έτσι, το ρήμα ευλαβούμαι στον στ. 22 (ευλαβείσθε) σημαίνει «σέβομαι» αλλά και «φοβάμαι». Συγχρόνως ο χαρακτηρισμός στον ίδιο στίχο του Απόλλωνα ως μακροβόλου τοξευτή διαγράφει υπαινικτικά την απειλητική μορφή του θεού.
Η αναφορά στην ευλάβεια του στ. 22 σε συνδυασμό με τα παραπάνω στοιχεία επι­τείνει την αίσθηση της καλυμμένης απειλής. Αυτή η αίσθηση σε συνδυασμό με τον στ. 14, όπου με τα σύμβολα που αναφέρονται υπογραμμίζεται η σχέση του γέροντα ικέτη με τον θεό (ιερέας του Απόλλωνα), προδικάζει την τελική επικράτηση του ιερέα Χρύση.
Τα τυπικά στοιχεία μιας ομηρικής προσευχής που βρίσκουμε και στην προσευχή του Χρύση, είναι:
α. η επίκληση (στ. 38-39)·
β. η προσφώνηση, όπου αναφέρονται προσωνυμίες του θεού και η σχέση του με τον συγκεκριμένο τόπο (στ. 38-39: αργυρότοξε... Σμινθέα)·
γ. η υπενθύμιση των προσφορών προς τον θεό (στ. 40-42): εάν σου έκτισα ... κι ερίφων)·
δ. η παρουσίαση του αιτήματος ως ανταπόδοση των προσφορών (στ. 42)·
ε. το συγκεκριμένο αίτημα επιγραμματικά (στ. 43).
Αν θελήσουμε να συγκρίνουμε την προσευχή του Χρύση με μια σημερινή, και συ­γκεκριμένα με την «Κυριακή προσευχή» (δηλαδή το Πάτερ ήμών) διαπιστώνουμε τις ακόλουθες βασικές ομοιότητες και διαφορές:
Ομοιότητες:
-    Και στις δύο προσευχές βρίσκουμε τα στοιχεία της επίκλησης, της προσφώνησης και της διατύπωσης του αιτήματος / των αιτημάτων.
-    Και στις δύο περιπτώσεις το αίτημα / τα αιτήματα διατυπώνονται στο τέλος της προσευχής.
Διαφορές:
-    Στην «Κυριακή προσευχή» λείπει η σύνδεση του Θεού με συγκεκριμένο τόπο, όπως στην προσευχή του Χρύση.
-    Στην «Κυριακή προσευχή» λείπει επίσης το σχήμα της ανταπόδοσης που συναντά­με στην προσευχή του Χρύση, όπου το αίτημά του παρουσιάζεται ως ανταπόδοση των προσφορών του προς τον θεό. Επομένως απουσιάζουν τα στοιχεία: υπενθύ­μιση των προσφορών και παρουσίαση του αιτήματος ως ανταπόδοσης αυτών. Βέβαια στη φράση άφες ήμϊν τά όφειλήματα ήμών, ώς και ήμείς άφίεμεν τοις όφειλέταις ήμών υπάρχει μια έμμεση και διακριτική έννοια ανταπόδοσης (δεν πρόκειται όμως για υλική προσφορά αλλά για πνευματική· ο πιστός ακολουθεί στη ζωή του τη διδασκαλία του Χριστού).
-    Στην «Κυριακή προσευχή» υπάρχει μια σειρά από ευχές μέσα από τις οποίες υπο­δηλώνεται το μεγαλείο του θεού (άγιασθήτω τό όνομά σου, έλθέτω ή βασιλεία σου, γενηθήτω τό θέλημα σου ώς έν ούρανώ και έπί της γης).
-    Η προσευχή του Χρύση έχει τη μορφή προσευχής-κατάρας· το αίτημά του δηλαδή αφορά στην τιμωρία κάποιου. Αντίθετα, στην «Κυριακή προσευχή» τα αιτήματα αφορούν στην ικανοποίηση βασικών φυσικών ή πνευματικών αναγκών.
5. Στην περιγραφή των θυμάτων του λοιμού ο ποιητής κλιμακώνει την αφή­γηση προχωρώντας από το πρώτο και λιγότερο σημαντικό θέμα (θάνατος σκύλων) στο τρίτο και πιο σπουδαίο (θάνατος ανθρώπων). Η τεχνική αυτή λέγεται «νόμος των τριών». Θυμηθείτε σε ποια άλλα μαθήματα (π.χ. Μαθημα­τικά, Θρησκευτικά κτλ.) ο αριθμός τρία χρησιμοποιείται ανάλογα (ως νόμος, κανόνας, σύστημα) και καταγράψτε αυτές τις περιπτώσεις.
Μαθηματικά: η απλή μέθοδος των τριών.
Θρησκευτικά: η Αγία Τριάδα, ο Τριαδικός Θεός, Τριήμερος Ταφή και Ανάστασις, Τριήμερος Έγερσις.
Ιστορία: τριανδρία ή τριαρχία (η άσκηση της εξουσίας στην αρχαία Ρώμη από τρεις άνδρες).
Λογοτεχνία - Λαϊκές παραδόσεις και παραμύθια: τον νόμο των τριών τον βρίσκου­με συχνά στη δημοτική ποίηση (π.χ. Ο Κωνσταντίνος ο μικρός κι ο Αλέξης ο αντρειωμένος, / και το μικρό Βλαχόπουλο, ο καστροπολεμίτης [Του μικρού Βλα­χόπουλου]), αλλά και στα παραμύθια (π.χ. συνήθως το τρίτο από τα αδέλφια ή τα βασιλόπουλα [τις βασιλοπούλες] είναι το πιο έξυπνο ή το πιο γενναίο). Γενικά, ο αριθμός τρία, με τα πολλαπλάσιά του (9, 1 2, 1 8, κ.λπ.), αποτελεί τυπικό (ιερό ή μαγικό) αριθμό.
6. Αφού θυμηθείτε το προοίμιο της Οδύσσειας και διαβάσετε τα προοίμια του Ησίοδου (βλ. Παράλληλα κείμενα), να κάνετε συγκρίσεις με το προοίμιο της Ιλιάδας.
Συγκρίνοντας το προοίμιο της Ιλιάδας μ' εκείνα της Οδύσσειας και του Ησίοδου ως προς τη δομή, παρατηρούμε πως η Ιλιάδα αποτελείται από την επίκληση, και τη διήγη­ση· η παράκληση δεν υπάρχει, δίνεται όμως το χρονικό σημείο από το οποίο θα αρχί­σει η αφήγηση. Στην Οδύσσεια το προοίμιο είναι πλήρες, καθώς υπάρχουν και τα τρία μέρη: επίκληση (στ. 1), διήγηση (στ. 1-11), παράκληση (στ. 1 2-13). Στο προοίμιο του Ησιοδικού έπους Έργα και Ημέραι υπάρχει η επίκληση (στ. 1 -2) και η διήγηση (3- 1 3), αλλά δεν υπάρχει η παράκληση. Το προοίμιο της Θεογονίας διαφέρει ωστόσο από τα προηγούμενα. Αρχίζει με την επίκληση στις Μούσες, η οποία όμως είναι ιδιαί­τερα μακροσκελής, καθώς περιλαμβάνει την αναφορά στη σχέση του ποιητή με αυτές και τις υμνεί- φτάνουμε λοιπόν στον στ. 104, όπου έχουμε την παράκληση και τη διή­γηση, για να μάθουμε το θέμα του
Ως προς τον ρόλο των θεών παρατηρούμε πως και στα τέσσερα προοίμια η Μούσα (ή οι Μούσες) είναι αυτές που εμπνέουν στον ποιητή το τραγούδι του. Επίσης στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια είναι σαφές πως οι θεοί επεμβαίνουν στα ανθρώπινα πράγματα και επηρεάζουν τις εξελίξεις.
Ως προς την ευθύνη των ανθρώπων παρατηρούμε πως στην Οδύσσεια υπογραμ­μίζεται ιδιαίτερα· στην Ιλιάδα υπάρχει, αλλά προβάλλεται λιγότερο, ενώ στα προοίμια του Ησίοδου είναι σχεδόν ανύπαρκτη.
Παρατηρούμε επίσης πως στα ομηρικά προοίμια, το πρόσωπο του ποιητή χάνε­ται πίσω από τη Μούσα και είναι ανώνυμος, ενώ στον Ησίοδο, και συγκεκριμένα στη Θεογονία, το όνομά του ποιητή δηλώνεται, έστω και στο γ' πρόσωπο.
Άλλα στοιχεία που μπορούμε να παρατηρήσουμε ανάμεσα στα προοίμια των ομη­ρικών επών είναι ότι και στα δύο στο αρχαίο κείμενο η πρώτη λέξη δηλώνει και το κε­ντρικό θέμα του έπους (Μήνιν άειδε, θεά, - "Ανδραμοι έννεπε, Μούσα,...), στην Οδύσσεια επίσης επιχειρείται στο προοίμιο και ηθογράφηση του κεντρικού ήρωα, του οποίου όμως το όνομα δεν αναφέρεται (από τα συμφραζόμενα, όμως, καταλαβαίνει κάποιος πως πρόκειται για τον Οδυσσέα), ενώ στην Ιλιάδα ο κεντρικός ήρωας δηλώ­νεται ονομαστικά (Αχιλλέας), αλλά δεν ηθογραφείται.

 

Προειδοποίηση(ή προϊδεασμός): ο ποιητής δίνει μια γενική ιδέα, κάπως αόριστη, για γεγονότα που πρόκειται να συμβούν αργότερα. Με την προειδοποίηση ο ακροατής-αναγνώστης αρχίζει να έχει μια υποψία, διαμορφώνει μια πρώτη γενική ιδέα για κάτι που πρόκειται να συμβεί στη μετέπειτα εξέλιξη του μύθου. Ο αναγνώστης-ακροατής είναι σίγουρος ότι θα συμβεί αυτό για το οποίο έχει προειδοποιηθεί, αλλά δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες ούτε πώς θα γίνει αυτό. Η προειδοποίηση μπορεί να γίνει είτε από τον ίδιο τον ποιητή είτε από κάποιο θεϊκό πρόσωπο είτε μέσω οιωνών.
Προοικονομία:ο ποιητής προετοιμάζει, προρυθμίζει, σε γενικές γραμμές, επεισόδια ή γεγονότα που πρόκειται να συμβούν. Με την προοικονομία λοιπόν ο αναγνώστης προετοιμάζεται κατάλληλα για ένα μελλοντικό γεγονός, ώστε να το δεχθεί ως απόλυτα φυσικό και αιτιολογημένο. Η προοικονομία λοιπόν σχετίζεται κυρίως με την πλοκή του μύθου, με το πώς ο ποιητής σχεδιάζει, προγραμματίζει την εξέλιξη της πλοκής του, ώστε να παρουσιάζεται αληθοφανής και αιτιολογημένη.
Οι εννέα ΜούσεςΚαλλιόπη: Tης επικής ποίησης / Θάλεια: της κωμωδίας / Μελπομένη: της τραγωδίας / Ερατώ: της ερωτικής ποίησης / Ευτέρπη: της αυλητικής / Πολύμνια: της παντομίμας / Κλειώ: της ιστορίας / Τερψιχόρη της λυρικής ποίησης / Ουρανία της ασδτρονομίας
Νόμος των τριών(τριαδικό σχήμα) Η αναφορά τριών στοιχείων, ο τα οποία το πιο σημαντικό είναι τ τρίτο, σύμφωνα με τον αυξητικ νόμο του τρίτου και καλύτερου.
Θαυμαστό ονομάζουμε ότι γίνεται ¨καθ΄ υπέρβασιν της φυσικής τάξεως και λογικών νόμων. Το θαυμαστό, ανάλογα με το βαθμό του απίθανου και την προέλευση, μπορούμε να το διακρίνουμε σε εκπληκτικό, όταν παρουσιάζει κάτι αξιοθαύμαστο, που ξαφνιάζει και προκαλεί έκπληξη, και σε καθαυτό θαυμαστό, που προκαλεί κατάπληξη και δέος και στο οποίο είναι φανερή η θεία επενέργεια. Το θαυμαστό στον Όμηρο είναι συνυφασμένο με τα πράγματα και τις αντιλήψεις και το περιεχόμενο του ομηρικού κόσμου.
Τυπικά επίθετα: στερεότυπα επίθετα που προέρχονται από την επική παράδοση και που συνοδεύουν σταθερά κάποιο ουσια­στικό, αποδίδοντάς του μια γνωστή του ιδιότητα, χωρίς όμως να προσθέτουν τίποτε ουσιαστικό στο όνομα της φράσης στην οποία εμφανίζονται (μερικές φορές μάλιστα μπορεί να είναι και ασυμβίβαστα σε σχέση με τα συμφραζόμενα- για παράδειγμα στον στ. 1 2, τα καράβια των Αχαιών χαρακτηρίζονται γρήγο­ρα, μολονότι εδώ και εννέα χρόνια είναι αγκυροβολημένα στη στεριά). Η χρήση τους συνδέεται άμεσα με την τέχνη των αοι­δών και την προφορική σύνθεση και εκτέλεση των επών.