Logo

10η ημέρα Στ.54-189


Ραψωδία Α 54-189: Συνέλευση των Αχαιών Η σύγκρουση του Αχιλλέα με τον Αγαμέμνονα
Α. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
Επιδιώκεται οι μαθητές:

  • Να κατανοήσουν με ποιον τρόπο συνδέονται το επεισόδιο του Χρυση και ο θεόσταλτος λοιμός με τη φιλονικία Αγαμέμνονα - Αχιλλέα και με το κεντρικό θέμα του έπους, την μῆνιν του Αχιλλέα.
  • Να γνωρίσουν τους βασικούς πρωταγωνιστές του έπους και το ήθος τους, και να κα­τανοήσουν πώς η συμπεριφορά τους προετοιμάζει την εξέλιξη της πλοκής και προοικονομεί όσα αναφέρθηκαν στο προοίμιο.
  • Να πληροφορηθούν στοιχεία που αφορούν τη ζωή και την οργάνωση του ελληνικού στρατοπέδου στην Τροία (λειτουργία πολιτικών διαδικασιών, όπως η συνέλευση, ιεραρχία, σχέσεις των αρχηγών με τον αρχιστράτηγο, ρόλος της θρησκευτικής εξουσίας, ληστρικές επιδρομές, διανομή λείας κτλ.).
  • Να παρακολουθήσουν από ποιες φάσεις περνάει η μῆνις (θυμός) του Αχιλλέα μέχρι να εδραιωθεί και να διαπιστώσουν ότι η ρήξη του Αχιλλέα με τον Αγαμέμνονα είναι οριστική και αμετάκλητη.
  • Να συζητήσουν σχετικά με τη θεολογία της Ιλιάδας (ανθρωπομορφισμός των θεών, επιφάνεια Αθηνάς, ενδιαφέρον των θεών για τους ανθρώπους, θεϊκές επεμβάσεις στα ανθρώπινα).
  • Να προβληματιστούν σχετικά με την ευθύνη των ομηρικών ηρώων και να προχω­ρήσουν σε κάποιες πρώτες διαπιστώσεις σχετικά με τα όρια της ελευθερίας τους.
  • Να χαρούν έναν αγώνα λόγων και να εκτιμήσουν την επική αφηγηματική τέχνη, επι­σημαίνοντας τεχνικές και εκφραστικούς τρόπους που χρησιμοποιεί ο ποιητής (επική άνεση, επιβράδυνση, προοικονομία κτλ.).
  • Να κατανοήσουν το λειτουργικό ρόλο της ένθετης αφήγησης και της χρήσης του μυθικού παραδείγματος (Κενταυρομαχία).
  • Να συζητήσουν σχετικά με την αξία της σύνεσης, της ομόνοιας και της διαλλακτι­κότητας για την επίτευξη κάποιου κοινού σκοπού (λόγος του Νέστορα).

[Προτείνονται εννέα διδακτικοί στόχοι, οι οποίοι μπορούν να κατανεμηθούν σε 2 διδακτικές ώρες. Σε κάποιους μάλιστα από αυτούς (5ος και 6ος) έχουν ήδη μυηθεί οι μαθητές στο προηγούμενο μάθημα και θα επανέρχονται σ' αυτούς σε κάθε ενότητα που θα προσθέτει καινούρια στοιχεία. ]
10η ημέρα
(1η-9η λοιμός)
Συνέλευση των Αχαιών Η σύγκρουση Αχιλλέα-Αγαμέμνονα

Α' ΕΝΟΤΗΤΑ: Α 54-248
Σύνδεση με τα προηγούμενα
Ο ποιητής επικαλείται τη Μούσα για να διηγηθεί τον θυμό του Αχιλλέα με τις ολέθριες συνέπειές του, έπειτα από τη διαμάχη του ήρωα με τον Αγαμέμνονα. Η σύγκρουση έχει την αρχή της στην ικεσία του Χρύση, ιερέα του θεού Απόλλωνα, ο οποίος ζήτησε, προσφέροντας λύτρα, την επιστροφή της αιχμάλωτης κόρης του Χρυσηίδας. Ο Αγαμέμνονας αντιμετωπίζοντας προσβλητικά τον γέροντα ικέτη αρνήθηκε την ικεσία του. Ο Χρύσης προσευχήθηκε στον Απόλλωνα για την τιμωρία των Αχαιών και ο θεός ανταποκρίθηκε, στέλνοντας στο αχαϊκό στρατόπεδο λοιμό που αποδεκάτιζε το στράτευμα.
Περιληπτική απόδοση
Τη δέκατη μέρα από την εμφάνιση του λοιμού, ο Αχιλλέας με υπόδειξη και της Ήρας συγκαλεί συνέλευση του στρατού, προκειμένου να αναζητηθεί η αιτία του κακού. Ο μάντης Κάλχας, στη συνέχεια, αφού εξασφαλίσει τη διαβεβαίωση του ήρωα ότι θα τον προστατέψει, αποκαλύπτει πως αιτία του λοιμού είναι η άρνηση του Αγαμέμνονα να δώσει πίσω στον Χρύση την κόρη του και πως η μόνη σωτηρία από τον λοιμό είναι να επιστραφεί η κόρη στον πατέρα της και να εξευμενιστεί ο θεός με πλούσια θυσία.
Ο Αγαμέμνονας οργίζεται με το μάντη, αλλά δέχεται, έστω απρόθυμα, για το καλό του στρατεύματος να επιστρέψει τη Χρυσηίδα στον πατέρα της, με αντάλλαγμα όμως κάποιο άλλο δώρο.
Ο Αχιλλέας επισημαίνει πως αυτό δεν είναι δυνατό, καθώς τα λάφυρα έχουν πια μοιραστεί· του υπόσχεται όμως πολύ περισσότερα μετά την κατάκτηση της Τροίας.
Ο Αγαμέμνονας επιμένει στην απαίτηση του και απειλεί να πάρει ο ίδιος το δώρο κάποιου άλλου αρχηγού, ίσως και του Αχιλλέα, αν δεν του δοθεί οικειοθελώς.
Ερμηνεία λέξεων ή φράσεων του κειμένου
ο λαός (στ. 58): η λέξη λαός στα ομηρικά έπη δηλώνει άλλοτε τους πολίτες (τα μέλη μιας πολιτικής κοινωνίας) κι άλλοτε τον στρατό (αξιωματούχοι και απλοί στρα­τιώτες). Εδώ φυσικά χρησιμοποιείται με τη δεύτερη σημασία.
εχόλωσε (στ. 65): οργίστηκε.
διίφιλε (στ. 75): διίφιλος (κυριολεκτική σημασία: αυτός που είναι αγαπητός στον Δία) είναι επίθετο που αποδίδεται σε πολλούς ήρωες και είναι ανάλογο με το θείος.
στην κλάση (στ. 116): με τη λέξη κλάση αποδίδεται η λέξη φυή του αρχαίου κειμέ­νου, που εδώ σημαίνει το καλοφτιαγμένο σώμα.
της αρεσιάς μου (στ. 136): της αρεσκείας μου, που να μου αρέσει, που να με ικανο­ποιεί.
των βουληφόρων (στ. 1 45): βουληφόροι ονομάζονταν αυτοί που εξέφραζαν την άποψή τους στη συνέλευση, δηλαδή οι αρχηγοί των αγημάτων.
θα δράμει (στ. 151): θα τρέξει.
δώρο μικροστό και αγαπητό (στ. 168): δώρο μικρό αλλά που με ευχαριστεί.
κι έξοχα (στ. 1 76): και πάνω απ' όλους.
διοθρέπτους (στ. 177): οι βασιλείς ονομάζονταν διόθρεπτοι, επειδή υπήρχε η αντί­ληψη ότι κατάγονταν από τον Δία.
Πραγματολογικά στοιχεία
Ήρα (στ. 56): κόρη της Ρέας και του Κρόνου, αδελφή και σύζυγος του Δία. Παιδιά της με τον Δία ήταν ο Ήφαιστος και ο Άρης. Θεωρούνταν βασίλισσα του ου­ρανού, προστάτιδα του γάμου και του συζυγικού βίου. Λατρευόταν κυρίως στην Ολυμπία, ενώ περίφημος ναός της (το Ηραίο) υπάρχει στο Αργός. Η Ήρα, όπως και η Αθηνά, εξαιτίας της προσβολής του Πάρη, ο οποίος έδωσε το μήλον της Έριδος στην Αφροδίτη, βρίσκεται σταθερά στο πλευρό των Ελλή­νων στη διάρκεια του Τρωικού πολέμου.
Κάλχας (στ. 70): ο μάντης του Τρωικού πολέμου από την πλευρά των Ελλήνων. Ήταν γιος του Θέστορα, απόγονος του Απόλλωνα, από τον οποίο είχε πάρει το μαντικό χάρισμα. Αυτός είχε μαντέψει την ανάγκη θυσίας της Ιφιγένειας στην Αυλίδα, προκειμένου να εξευμενιστεί η θεά Άρτεμη, η οποία είχε οργιστεί με τον Αγαμέμνονα που της σκότωσε το αγαπημένο της ελάφι, για να μπορέσει να αποπλεύσει ο στόλος για την Τροία. Αυτό το γεγονός υπαινίσσεται ο ποιητής στους στ. 72 και 107-108.
Κλυταιμνήστρα (στ. 115): κόρη του Τυνδάρεω, αδελφή της Ελένης και σύζυγος του Αγαμέμνονα. Μαζί της ο βασιλιάς των Μυκηνών απέκτησε τέσσερα παιδιά: τον Ορέστη, την Ηλέκτρα, την Ιφιγένεια και τη Χρυσόθεμη. Στη διάρκεια της απου­σίας του συζύγου της στην Τροία, η Κλυταιμνήστρα συνδέθηκε ερωτικά με τον ξάδερφο του Αίγισθο. Επιστρέφοντας από την Τροία, ο Αγαμέμνονας δολο­φονήθηκε από τους δύο εραστές είτε από τον Αίγισθο μόνο του. Αργότερα ο Ορέστης εκδικήθηκε τον φόνο του σκοτώνοντας τον Αίγισθο και τη μητέρα του.
Αίας (στ. 139): γιος του Τελαμώνα, βασιλιά της Σαλαμίνας. Πήρε μέρος στον Τρωι­κό πόλεμο με δώδεκα πλοία μαζί με τον ετεροθαλή αδελφό του Τεύκρο. Ερχό­ταν δεύτερος, μετά τον Αχιλλέα, σε αντρειοσύνη και δύναμη. Μετά τον θάνατο του Αχιλλέα τα όπλα του δεν δόθηκαν σε αυτόν, όπως ο ίδιος περίμενε, αλλά στον Οδυσσέα. Το φιλότιμο του πληγώθηκε κι αποφάσισε να εκδικηθεί σκο­τώνοντας όλους τους Αχαιούς βασιλείς. Η Αθηνά όμως του θόλωσε τον νου, κι αυτός έπεσε με μανία στα κοπάδια των Ελλήνων και τα έσφαξε. Όταν συνήλ­θε από την παραφροσύνη του και συνειδητοποίησε την πράξη του, αυτοκτόνη­σε, μη θέλοντας να ζήσει μέσα στην ντροπή και την περιφρόνηση. Το τέλος του ήρωα πραγματεύεται η ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή (Αίας).
Ιδομενεύς (στ. 146): βασιλιάς της Κρήτης, γιος του Δευκαλίωνα και εγγονός του Μίνωα. Συμμετείχε στον Τρωικό πόλεμο οδηγώντας μαζί με τον Μηριόνη ογδόντα πλοία. Την εποχή του πολέμου ήταν ήδη μεσόκοπος, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να διακριθεί στους πολεμικούς αγώνες.
ότι την έριδα διψάς, τες μάχες, τους πολέμους (στ. 178): ο Αγαμέμνονας εδώ κα­τηγορεί ουσιαστικά τον Αχιλλέα ως φιλόνικο και οξύθυμο, έχοντας υπόψη του δύο περιστατικά. Ερχόμενοι οι Έλληνες στην Τροία είχαν αποβιβαστεί στην Τέ­νεδο. Οι αρχηγοί οργάνωσαν τότε ένα μεγάλο συμπόσιο. Δεν είχε αρχίσει κα­λά καλά το γλέντι και ο Αχιλλέας θύμωσε με τον Αγαμέμνονα, γιατί δεν τον είχε καλέσει από τους πρώτους, όπως ταίριαζε σ' έναν μεγάλο ήρωα που ήταν και γιος θεάς. Θεωρώντας το αυτό λοιπόν μεγάλη προσβολή, απειλούσε να πάρει τον στρατό του και να γυρίσει πίσω στη Φθία. Μάταια προσπάθησαν οι άλλοι αρχηγοί να τον μεταπείσουν. Τελικά, αναγκάστηκε η Θέτιδα να ανέβει από τον βυθό της θάλασσας και να τον πείσει να συμφιλιωθεί με τον Αγαμέμνονα. Στη συνέχεια του συμποσίου δημιουργήθηκε και νέο επεισόδιο: ο Αχιλλέας με τον Οδυσσέα άρχισαν να συζητούν σε έντονο ύφος για το πώς θα παρθεί η Τροία. Ο Αχιλλέας υποστήριζε πως αυτό θα γίνει με την παλικαριά, ενώ ο Οδυσσέας με τον δόλο, με το μυαλό. Ο Αγαμέμνονας ακούγοντάς τους χαιρόταν, γιατί έβλεπε να εκπληρώνεται ο χρησμός του Απόλλωνα πριν από την εκστρατεία που έλεγε πως την Τροία θα την έπαιρνε, όταν άκουγε να μαλώνουν οι πιο αντρειωμένοι από τους Αχαιούς.
την κόρη του Βρισέως(στ. 185): πρόκειται για τη Βρισηίδα, που ο Αχιλλέας πήρε αιχμάλωτη όταν κυρίευσε την πατρίδα της, τη Λυρνησσό, μια μικρή πόλη της Τρωάδας. Την ιστορία της τη διηγείται η ίδια, όταν θρηνεί τον νεκρό Πάτρο­κλο
Στοιχεία δομής
Το εξεταζόμενο απόσπασμα θα μπορούσε να χωριστεί στις ακόλουθες υποενότητες:
1 η υποενότητα (στ. 54-102α): Η συνέλευση του στρατού –
       Ο Κάλχας αποκαλύπτει την αιτία του κακού.
2η υποενότητα (στ. 102β-1 21): Η αντίδραση του Αγαμέμνονα.
3η υποενότητα (στ. 1 22-1 88): Η σύγκρουση Αχιλλέα-Αγαμέμνονα.
Στοιχεία υλικού πολιτισμού
πυργωμένην Τροίαν (στ. 130) - τειχόκαστρα (στ. 1 65): γύρω από τις πόλεις χτίζο­νταν τείχη για την καλύτερη ασφάλεια και προστασία τους. Η οικοδόμηση τει­χών δηλώνει την ανάπτυξη της αρχιτεκτονικής αλλά και των τεχνικών επεξερ­γασίας και μεταφοράς των δομικών υλικών.
μαύρο καράβι (στ. 142) - κυρτά καράβια (στ. 171): ανάπτυξη ναυπηγικής τέχνης και ναυτιλίας.
Αξίες - αντιλήψεις - έθιμα - θεσμοί - κοινωνικοπολιτική οργάνωση
Ανθρωπομορφισμός θεών: χαρακτηριστικό, όπως έχουμε ήδη αναφέρει, της αρ­χαίας ελληνικής θρησκείας ήταν ο ανθρωπομορφισμός των θεών, η παρουσίασή τους με ανθρώπινα χαρακτηριστικά, ανθρώπινες ιδιότητες, συμπεριφο­ρές και πάθη. Έτσι κι εδώ βλέπουμε την Ήρα να θλίβεται για τον αποδεκατισμό των Ελλήνων από τον λοιμό (στ. 57), το ενδιαφέρον της για τους δύο ήρωες, τον Αχιλλέα και τον Αγαμέμνονα (στ. 196-197), ενώ ακούμε πάλι για την οργή του Φοίβου (στ. 65, 97). Τα ίδια με την Ήρα συναισθήματα για τους Έλληνες γενικά υπονοείται ότι έτρεφε και η Αθηνά- δεν είναι τυχαίο ότι αυτή στέλνει η Ήρα για να αποτρέψει τον Αχιλλέα να σκοτώσει τον Αγαμέμνονα.
Ο ρόλος των θεών: όπως γίνεται φανερό και στη συγκεκριμένη ενότητα, οι θεοί επεμβαίνουν στα ανθρώπινα πράγματα και επηρεάζουν καθοριστικά τις εξελί­ξεις. Έτσι:
Η Ήρα υποδεικνύει στον Αχιλλέα να συγκαλέσει τη συνέλευση των Αχαιών.
Η Αθηνά επεμβαίνει στη σύγκρουση Αχιλλέα-Αγαμέμνονα, με υπόδειξη της 'Ηρας πάλι, για να απο­τρέψει τον Αχιλλέα να σκοτώσει τον Αγαμέμνονα. Σ' αυτή την περίπτωση έχου­με επιφάνεια της θεάς (εμφάνιση με τη θεϊκή μορφή της).
Η ανθρώπινη ευθύνη: οι επεμβάσεις των θεών δεν καταργούν την ανθρώπινη ευ θύνη· αντίθετα, θα λέγαμε, ότι οι δυο αυτοί παράγοντες συμπλέκονται. Μπορεί η σύγκρουση των δύο ηρώων να οφείλεται στον Απόλλωνα, είναι όμως φανε­ρό από τη στάση και τα λόγια τους ότι εξαρτάται άμεσα και από τον χαρακτήρα τους: ο Αγαμέμνονας για μια ακόμα φορά επιδεικνύει αυταρχισμό, αλαζονεία και εγωκεντρισμό (ο λόγος της σύγκρουσης θα εξέλειπε αν δεχόταν να επι­στρέψει τη Χρυσηίδα χωρίς αντάλλαγμα· ο όρος που θέτει είναι αυτός που πυ­ροδοτεί τη σύγκρουση), ενώ ο Αχιλλέας παρουσιάζεται φιλότιμος, εύθικτος και γενναίος (δεν φοβάται την εξουσία του Αγαμέμνονα). Τα παραπάνω στοι­χεία καθιστούν τη σύγκρουση αναπόφευκτη.
Από την άλλη, μπορεί η επέμβαση της Αθηνάς να δίνει διέξοδο την κρίσιμη στιγμή, την ώρα που ο Αχιλλέας σκέφτεται να σκοτώσει τον Αγαμέμνονα, είναι όμως θέμα του ήρωα αν θα υπακούσει στη θεά ή όχι. Άρα, η επέμβαση της θε­άς φέρνει αποτέλεσμα, καθώς συνδυάζεται με τον σεβασμό του Αχιλλέα στη θεϊκή υπόδειξη (σε άλλη περίπτωση, στην ικεσία του Χρύση, ο Αγαμέμνονας, αντίθετα, δεν έδειξε τον απαιτούμενο σεβασμό στον θεό Απόλλωνα).
Ζωή και οργάνωση του στρατοπέδου: στην ενότητα αυτή βρίσκουμε αρκετά στοι­χεία που αφορούν τη ζωή και την οργάνωση του στρατοπέδου- έτσι, βλέπουμε να λειτουργούν πολιτικές διαδικασίες, την παρουσία της θρησκευτικής εξου­σίας, τον τρόπο συντήρησης του στρατεύματος στη διάρκεια μιας μακρόχρο­νης εκστρατείας, στοιχεία για το είδος των πολεμικών επιχειρήσεων που διε­ξάγονταν, τον τρόπο διανομής των λαφύρων.
Αναλυτικότερα: Η συνέλευση: στο αχαϊκό στρατόπεδο λειτουργεί ο θεσμός της συνέλευσης, η οποία φαίνεται να συγκαλείται, όταν πρόκειται να παρθούν αποφάσεις για ση­μαντικά ζητήματα. Σ' αυτές συμμετέχει ο στρατός, αλλά δικαίωμα να εκφρά­σουν τη γνώμη τους φαίνεται πως είχαν μόνο οι βουληφόροι (στ. 145) αρχη­γοί, δηλαδή οι αρχηγοί των στρατευμάτων, που ήταν συνήθως και οι βασιλιά­δες των αντίστοιχων κρατών της εποχής. Όπως είδαμε προηγουμένως (ικεσία του Χρύση), η συνέλευση του στρατού είχε μάλλον περιορισμένες δικαιοδο­σίες, αφού ο αρχιστράτηγος δεν δεσμευόταν να ακολουθήσει τη γνώμη της συνέλευσης (η απόφαση του Αγαμέμνονα σχετικά με το αίτημα του Χρύση είναι αντίθετη με τη γνώμη των υπόλοιπων Αχαιών), ενώ μπορούσε και να επιβάλει με τη βία την απόφασή του σε περίπτωση κάποιας αντίδρασης. Ωστόσο, η αντίδραση του Αχιλλέα στην άδικη απαίτηση του Αγαμέμνονα να πάρει το δώ­ρο κάποιου άλλου αρχηγού, τη στιγμή που τα λάφυρα είχαν πια διανεμηθεί, υπονοεί ίσως τον δυνητικό, έστω, ρόλο της συνέλευσης ως εστίας αμφισβήτη­σης ή ελέγχου της εξουσίας.
Η ιεραρχία- Οι σχέσεις των αρχηγών με τον αρχιστράτηγο: είναι φανερό πως ο Αγαμέμνονας είναι ιεραρχικά ανώτερος, έχει τον ρόλο του αρχιστράτηγου και σ' αυτόν οφείλουν να υπακούν οι υπόλοιποι αρχηγοί (στ. 79-80, 91 -92). Τον ρόλο του αρχιστράτηγου ανέλαβε ο Αγαμέμνονας, πιθανότατα γιατί ήταν ο ισχυρότερος από όλους τους άλλους ηγεμόνες (ήταν βασιλιάς των Μυκη­νών, του ισχυρότερου κράτους της εποχής, κέντρο του μυκηναϊκού κόσμου) και συμμετείχε στην εκστρατεία με τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη
Ο ρόλος της θρησκευτικής εξουσίας:σημαντικός φαίνεται να είναι ο ρόλος της θρησκευτικής εξουσίας και στο πλαίσιο μιας εκστρατείας, όπως εξάλλου και στην κοινωνική και πολιτική ζωή σε περίοδο ειρήνης (σε κάθε εκστρατευτικό εγ­χείρημα οι άνθρωποι της ομηρικής εποχής θα επιδίωκαν να έχουν τους θεούς ευνοϊκούς απέναντι τους, να συμβουλεύονται τους μάντεις και με τους ιερείς, να απευθύνουν στους θεούς προσευχές και να τελούν θυσίες). Στους στ. 63-64 ο Αχιλλέας προτείνει να συμβουλευτούν κάποιον μάντη, ιερέα ή ονειροκρίτη (ερμη­νευτή ονείρων) για να μάθουν την αιτία της οργής του Απόλλωνα, και λίγο πιο κάτω ο μάντης Κάλχας αποκαλύπτει πράγματι την αιτία. Μολονότι όμως οι μά­ντεις θεωρούνταν πρόσωπα ιερά και απαραβίαστα, υπήρχαν περιπτώσεις που αντιμετώπιζαν τη βία της εξουσίας, όταν οι προβλέψεις τους δεν ικανοποιούσαν τις επιθυμίες των ηγετών, όπως φαίνεται από τον δισταγμό του Κάλχα να απο­καλύψει την αιτία του κακού, φοβούμενος πως θα ξεσπάσει επάνω του η οργή του Αγαμέμνονα- φόβος που επαληθεύεται, όπως φαίνεται από την αντίδραση του αρχιστράτηγου (στ. 106-109).
Τρόπος συντήρησης του στρατεύματος: ένας βασικός τρόπος εξασφάλισης ει­δών διατροφής στη διάρκεια μιας μακρόχρονης εκστρατείας μακριά από την πατρίδα, όπως η Τρωική εκστρατεία, ήταν, σύμφωνα και με τους στ. 126- 127, 164-169, οι ληστρικές επιδρομές στις γύρω περιοχές και η αποκόμιση κάθε είδους λαφύρων (αντικείμενα, ζώα, άνθρωποι).
Η διανομή των λαφύρων: η διανομή των λαφύρων γινόταν ανάλογα με τη θέ­ση και το αξίωμα του καθενός. Το μεγαλύτερο και καλύτερο μερίδιο έπαιρνε ο αρχηγός του στρατεύματος, ακολουθούσαν οι αξιωματούχοι (ευγενείς) και, τέλος, ό,τι απέμενε μοιραζόταν στους απλούς στρατιώτες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση το μεγαλύτερο και καλύτερο μέρος των λαφύρων πήγαινε στον αρ­χιστράτηγο, έπειτα έπαιρναν το μερίδιο τους οι αρχηγοί των αγημάτων κι έπει­τα ακολουθούσαν οι υπόλοιποι.
Τρόποι διεξαγωγής του πολέμου: πέρα από τη σύγκρουση στο πεδίο της μά­χης, όπου συμμετείχε όλο το στράτευμα, υπήρχαν και ειδικές αποστολές, όπως δείχνουν οι στ. 227-228: συγκεκριμένα αναφέρεται το στήσιμο ενέδρας Αυτές οι ειδικές αποστολές είχαν αυξημένο βαθμό επικινδυνότητας και απαιτούσαν πείρα, ευστροφία και μεγά­λη γενναιότητα, γι’ αυτό και σ' αυτές λάμβαναν μέρος οι καλύτεροι του στρα­τεύματος, οι πολέμαρχοι (να οδηγείς τους πρώτους πολεμάρχους, στ. 228), ενώ ένας από αυτούς, ο άριστος, είχε το γενικό πρόσταγμα και την όλη ευθύνη.
Πολιτικές αντιλήψεις: στην ενότητα αυτή βρίσκουμε κάποιες πολιτικές αντιλήψεις της εποχής. Συγκεκριμένα:
Στον στ. 118 ο Αγαμέμνονας δηλώνει: το καλό θέλω του λαού, ποτέ τον όλεθρο του (βέβαια εδώ ο Αγαμέμνονας μιλάει ως αρχιστράτηγος του στρατεύμα­τος· ο ρόλος του όμως αντιστοιχεί σ' εκείνον του ηγεμόνα ενός λαού).
Στον στ. 232 ο Αχιλλέας αποκαλεί τον Αγαμέμνονα λαοφάγο βασιλέα, που κυ­βερνά αχρείους. Το νόημα που προκύπτει από τα λόγια του Αχιλλέα είναι πως, όταν ο ηγέτης ενός λαού κάνει κατάχρηση της εξουσίας του (όπως εδώ ο Αγα­μέμνονας, που ιδιοποιείται αγαθά που ανήκαν στο στράτευμα), υπεύθυνος εί­ναι και ο λαός που ανέχεται αυτή την κατάχρηση (εδώ οι υπόλοιποι αρχηγοί, που ανέχονται την αδικία που διαπράττει ο Αγαμέμνονας). Μια τέτοια σκέψη όμως παραπέμπει σε περίοδο που ο λαός δεν χειροκροτεί απλώς ή σιωπά σε όσα του ανακοινώνουν ή που, έστω, έχει αρχίσει να συνειδητοποιεί πως θα μπορούσε να έχει και πιο ενεργό ρόλο (να αμφισβητεί, να ελέγχει).
Στον στ. 177 ο Αγαμέμνονας αναφερόμενος στους υπόλοιπους αρχηγούς τούς αποκαλεί διοθρέπτους βασιλείς. Στον χαρακτηρισμό αυτό βρίσκουμε την αντίληψη για τη θεϊκή καταγωγή, και μάλιστα από τον Δία, των βασιλιάδων. Η αντίληψη αυτή μας φέρνει στον νου και τους ελέω θεού μονάρχες (δηλαδή έλκουν την εξουσία τους από τον Θεό) νεότερων εποχών.
Στον στ. 239 οι Αχαιοί βασιλείς αποκαλούνται δικαιοκρίτες: όπως είναι γνω­στό, οι ομηρικοί βασιλείς ασκούσαν και δικαστική εξουσία· αυτή η εξουσία θεωρούνταν πως τους είχε δοθεί από τον Δία.
Από τα παραπάνω, και κυρίως από τις δύο πρώτες επισημάνσεις για τη σχέση μεταξύ ηγέτη και λαού, θα μπορούσαμε να πούμε πως ο ομηρικός βασιλιάς, ή καλύτερα ίσως ο ιδανικός τύπος του ομηρικού βασιλιά, είχε κύριο έργο του την εξασφάλιση της τάξης και του δικαίου, με στόχο την ευημερία όλης της κοι­νότητας, όλων των υπηκόων του.
και ποσώς κατώτερη δεν είναι / στην κλάση, στο ανάστημα, στη γνώμη και στα έργα(στ. 115-116): στους στίχους αυτούς παρουσιάζεται το πρότυπο της ιδανικής γυναίκας της ομηρικής εποχής. Ο ιδανικός τύπος γυναίκας λοιπόν συ­γκέντρωνε τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
-  καλοφτιαγμένο σώμα, ωραίο παράστημα (κλάση, ανάστημα)·
-  σύνεση, φρόνηση (γνώμη)·
-  δεξιότητα στα γυναικεία έργα (π.χ. ύφανση, κέντημα)- να είναι χρυσοχέρα.
λάφυρα (στ. 125): τα λάφυρα, πέρα από την οικονομική τους σημασία, αποτελούσαν μέσο πλουτισμού, είχαν και μεγάλη ηθική αξία, καθώς αποτελούσαν επιβράβευ­ση της προσφοράς ίου ήρωα, υλικό αντίκρισμα της τιμής του και έμπρακτη από­δειξη της εκτίμησης των συμπολεμιστών του· ενίσχυαν έτσι το κύρος του. Γι' αυτό και η αφαίρεση των λαφύρων από κάποιον ήταν πράξη ιδιαίτερα προ­σβλητική.
ήλθομεν όλοι εκδίκησιν να πάρομε των Τρώων(στ. 160): στην ομηρική εποχή δεν υπήρχε οργανωμένο σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Η τιμωρία μιας άδικης πράξης ήταν συνήθως ιδιωτική υπόθεση και η αυτοδικία ήταν ηθικά αποδεκτή. Σε κάποιες περιπτώσεις μά­λιστα ευνοούνταν ή και καθοδηγού­νταν από τους θεούς (π.χ. η εκδίκηση του Ορέστη για τον φόνο του πατέρα του Αγαμέμνονα, η εκδίκηση του Ο­δυσσέα για την προσβολή που είχε υποστεί και για τη σπατάληση της περι­ουσίας του από τους μνηστήρες). Κοντά ο' αυτό θα πρέπει να προσθέ­σουμε και τη μεγάλη σημασία που είχε η έννοια της τιμής, η οποία αποτελού­σε την ύψιστη αξία της εποχής. Επομέ­νως, όταν κάποιος δεχόταν προσβο­λή, έπρεπε να πάρει εκδίκηση γι' αυ­τήν. Στους στίχους αυτούς ο Τρωικός πόλεμος παρουσιάζεται, λοιπόν, ως πράξη εκδίκησης για την αρπαγή της Ελένης από τον Πάρη και αποκατάστασης της προσβεβλημένης τιμής του Μενέλαου και γενικότερα της οικογένειας των Ατρειδών. Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε εδώ πως την εποχή του Τρωικού πολέμου δεν είχε αναπτυχθεί ακόμα πανελλήνια εθνική συνείδηση, ώστε οι αρχηγοί που έλαβαν μέρος να θεωρούν τον πόλεμο αυτό εθνική υπόθεση, πι­στεύοντας πως στο πρόσωπο του Μενέλαου είχε προσβληθεί ολόκληρη η Ελλάδα. Περίπου τρεις αιώνες μετά όμως, στην τραγωδία Ιφιγένεια εν Αυλίδι του Ευριπίδη η ηρωίδα δηλώνει πως δέχεται να θυσιαστεί για την πατρίδα, για όλη την Ελλάδα (στ. 1 553 κ.εξ.). Είναι φανερό πως εδώ ο Τρωικός πόλεμος έχει υψωθεί από θέμα οικογενειακής τιμής σε εθνική υπόθεση. Η διαφορετική αυτή θεώρηση οφείλεται στους Περσικούς πολέμους, που είχαν προηγηθεί, οι οποίοι για πρώτη φορά ένωσαν τους Έλληνες απέναντι σ' έναν κοινό εχθρό, σφυρηλατώντας έτσι την πανελλήνια ιδέα.
Η αίσθηση της τιμής για τους δύο ήρωες
Στον ομηρικό κόσμο, όπου κυριαρχεί ο ηρωικός ηθικός κώδικας, η τιμή αποτελεί την υψηλότερη αξία. Ο Τρωικός πόλεμος μάλιστα παρουσιάζεται ως πόλεμος για την οι­κογενειακή τιμή των Ατρειδών (στ. 1 59-1 60' πέρα όμως από την τιμή των Ατρει­δών, με τον Τρωικό πόλεμο περιμένει να λάβει ικανοποίηση και η τιμή δύο θεαινών, της Ήρας
και της Αθηνάς, που προσβλήθηκαν με την κρίση του Πάρη για την ομορ­φότερη θεά). Η αίσθηση της τιμής καθορίζει και τη στάση των δύο ηρώων στη μετα­ξύ τους σύγκρουση:
Ο Αχιλλέας θεωρεί προσβολή της τιμής του την αφαίρεση του δώρου του, αφού τα λάφυρα είχαν, πέρα από την οικονομική, και ηθική σημασία, καθώς δήλωναν την πολεμική αξία του ήρωα, την ανδρεία του, και ενίσχυαν το κύρος και το γόη­τρο του (βλ. στ. 162-163, 171-172).
Ο Αγαμέμνονας θεωρεί πως πλήττεται η τιμή του, αν αυτός, που είναι ο ανώτερος ιεραρχικά στο στράτευμα και ασκεί την ανώτερη εξουσία, απομείνει χωρίς τιμητι­κό δώρο από τα λάφυρα (βλ. στ. 1 20, 134).
Στοιχεία τεχνικής
Στους στ. 66-92 ο ποιητής καθυστερεί την αποκάλυψη της αιτίας του κακού που πλήττει το αχαϊκό στρα­τόπεδο, κεντρικό θέμα της σκηνής που θα οδηγήσει και στη σύγκρουση Αχιλλέα-Αγαμέμνονα. Η καθυ­στέρηση αυτή αποτελεί την τεχνική της επιβράνδυσης. Εδώ η επιβράδυνση αυτή επιτυγχάνεται με τα άστοχα ερωτήματα του Αχιλλέακαι τονδισταγμό του μάντη Κάλχα, ο οποίος επιδιώκει να εξασφαλίσει πρώτα την προστασία του Αχιλλέα. Με την καθυστέρηση αυτή ο ποιητής καταφέρνει να εντείνει την αγωνία των ακροατών/αναγνωστών για την αποκάλυψη του Κάλχα και να προβάλει τη σημα­σία της. Συγχρόνως βρίσκει την ευκαιρία να προετοι­μάσει τους ακροατές/αναγνώστες για τη σύγκρουση Αχιλλέα-Αγαμέμνονα που θ' ακολουθήσει.
- Όπως είναι φυσικό, στη σκηνή της σύγκρουσης, που χαρακτηρίζεται από ένταση και δραματικότητα, κυριαρχεί ο διάλογος. Ωστόσο ο ποιητής χρησιμοποιεί και την πε­ριγραφική αφήγηση (αφήγηση που περιλαμβάνει και στοιχεία περιγραφής), προ­κειμένου να αποδώσει την ψυχική κατάσταση των προσώπων (στ. 104-105,189- 193), τις εκφράσεις τους (στ. 106, 149), ).
· Στη συγκεκριμένη ενότητα ξεχωρίζουν οι ακόλουθες εικόνες:
- η εικόνα του οργισμένου Αγαμέμνονα (στ. 104-106) που αποδίδεται κυρίως με τις μεταφορές φαρμακωμένος, η χολή τα μαύρα σωθικά του πλημμύριζ' όλα, με βλέμμα κακοσήμαντο και την παρομοίωση άστραφταν τα μάτια του ωσάν φλόγες.
· Αξίζει επίσης να σημειωθεί η παραστατική μεταφορά του στ. 150: μ' αναίδειαν εν- δυμένε (η αναίδεια έχει καλύψει σαν ρούχο από πάνω ως κάτω το σώμα του Αγα­μέμνονα).
   Χαρακτηριστικές επίσης είναι οι αντιθέσεις:
-   να έχεις συ το δώρο σου - εγώ να το στερούμαι (στ. 134).
-   τρανό συ παίρνεις δώρο - εγώ με δώρο μικροστό και αγαπητό γυρίζω (στ. 167- 168).
Επιβράδυνση ονομάζεται μια τε­χνική που χρησιμοποιεί ο ποιητής, κατά την οποία σε κρίσιμα σημεία καθυστερεί την εξέλιξη της πλοκής ή διακόπτει την κύρια διήγηση, πα­ρεμβάλλοντας μια αφήγηση, που αποσπά την προσοχή του ακροα­τή/αναγνώστη από την κύρια διή­γηση. Με την τεχνική αυτή ο ποιη­τής συνήθως επιδιώκει:
-   να κρατά σε αγωνία τον ακροα­τή/αναγνώστη για την εξέλιξη της πλοκής
-   να ξεκουράζει την ψυχή του ακρο­ατή/αναγνώστη από την ένταση που έχει προκαλέσει η κύρια διή­γηση
-   να φωτίζει και να συμπληρώνει τα γεγονότα της κύριας διήγησης.
Προοικονομίες
-          ο δισταγμός του μάντη Κάλχα (στ. 77-84) προοικονομεί την οργισμένη αντί­δραση του Αγαμέμνονα.
-          η ένορκη διαβεβαίωση του Αχιλλέα προς τον μάντη πως θα τον υπερασπιστεί ακόμα κι απέναντι στον ίδιο τον Αγαμέμνονα (στ. 89-92) προοικονομεί τη σύ­γκρουση των δύο αντρών.
-          η προτροπή του Αγαμέμνονα να ξεκινήσουν οι ετοιμασίες για την αποστολή που θα παραδώσει τη Χρυσηίδα (στ. 142-148" βλ. και στ. 1 84-1 85) προοικονομεί τις σκηνές παράδοσης της Χρυσηίδας στον πατέρα της και τέλεσης της θυσίας.